We have given detailed  and Class 8th Sanskrit Deepakam Chapter 6 Question Answer डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम् come in handy for quickly completing your homework.

Sanskrit Class 8 Chapter 6 Question Answer डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम्

Class 8 Sanskrit Chapter 6 NCERT Solutions डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम्

कक्षा 8 संस्कृत पाठ 6 के प्रश्न उत्तर डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम्

पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत ।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में लिखिए।)

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये कीदृशी प्रौद्योगिकी प्रयुक्ता अस्ति ?
उत्तर :
डिजिटल्-प्रौद्योगिकी

(ख) हॉलोग्राम्-द्वारा कस्य भाषणं दृश्यते ?
उत्तर :
प्रधानमन्त्रिणः

(ग) कस्याः प्रभावः दैनन्दिनजीवने दृश्यते ?
उत्तर :
डिजिटल – योजनायाः

(घ) भारत-सर्वकारस्य महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना का अस्ति ?
उत्तर :
डिजिटल्-योजना

(ङ) ‘फ़ास्टॅग्’ इत्यस्य उपयोगेन कस्य सङ्ग्रहणं भवति ?
उत्तर :
मार्गशुल्कस्य

पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत ।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये का : डिजिटल – प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति?
उत्तर :
प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्, AR, VR, कृत्रिम बुद्धि, आदि डिजिटल् – प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति।

(ख) जनाः किमर्थं साङ्गणिक – अपराधेन पीडिता: भवन्ति ?
उत्तर :
जनाः लोभात् भयात् च सागणिक अपराधेन पीडिताः भवन्ति ।

(ग) यशिका ‘डिजि – लॉकर्’ इत्यस्य उपयोगं कथं करोति?
उत्तर :
यशिका ‘डिजि-लॉकर्’ इत्यस्य विद्यालयीयं प्रमाणपत्रं च आधारपत्रं च सुरक्षितुं उपयोगं करोति।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य वित्तीय समावेशने काः योजना: सन्ति?
उत्तर :
डिजिटल्-भारतस्य वित्तीयसमावेशने – यूपीआय्, रूपे-कार्ड, जनधन-योजना इत्यादयः डिजिटल – भारते योजनाः सन्ति ।

(ङ) डिजिटल-भारते शिक्षायाः क्षेत्रे केषां पटलानाम् उपयोगः करणीयः?
उत्तर :
शिक्षायाः क्षेत्रे दीक्षा, स्वयं, स्वयं-प्रभा, ई-पाठशाला, निष्ठा इत्यादीनां शैक्षिकपटलानाम् उपयोगः करणीयः।

(च) ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल – सेवानां समस्या कथं निराकर्तुं शक्यते?
उत्तर :
ग्राम्य- -क्षेत्रे सेवानां समस्या कृते अन्तर्जालविस्ताराय कार्यं कृत्वा निराकर्तुं शक्यते ।

अधः दत्तान् शब्दान् सम्यक् संयोजयत ।
(नीचे दिए शब्दों का सही से मिलान कीजिए।)

उत्तर :

अंधः प्रदत्तमञ्जूषातः शब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(नीचे दी गई मञ्जूषा से शब्द चुनकर रिक्त स्थान की पूर्ति कीजिए ।)

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्-द्वारा _______ दृश्यते।
(ख) डिजिटल् – भारतस्य आर्थिकसमावेशनं सुगमं कर्तुं _______ प्रणाली अस्ति।
(ग) डिजिटल – शासनं _______ सेवां प्रददाति ।
(घ) डिजिटल्-भारतस्य शिक्षाक्षेत्रे _______ नाम डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चः अस्ति।
(ङ) भारतस्य डिजिटल् – परिवर्तनं सर्वाणि _______ क्षेत्राणि स्पृशति ।
उत्तर :
(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये प्रधानमन्त्रिणः भाषणं हॉलोग्राम् द्वारा दृश्यते ।
(ख) डिजिटल् – भारतस्य आर्थिकसमावेशनं सुगमं कर्तु यूपीआय् प्रणाली अस्ति ।
(ग) डिजिटल – शासनं सेवां स्वचालितं पारदर्शकं च प्रददाति।
(घ) डिजिटल – भारतस्य शिक्षाक्षेत्रे दीक्षा नाम डिजिटल – शैक्षिक मञ्चः अस्ति ।
(ङ) भारतस्य डिजिटल – परिवर्तनं सर्वाणि क्षेत्राणि जीवन स्पृशति ।

अधः अस्मिन् पाठे आगतानां शब्दानाम् आधारेण शब्दजालं प्रदत्तम् अस्ति । अत्र वामतः दक्षिणम् उपरितः अधः च आधारं कृत्वा उदाहरणानुसारं शब्दान् रेखाङ्कयत।
(नीचे इस पाठ में आए शब्दों पर आधारित एक शब्दावली दी गई है। यहाँ बाएँ से दाएँ और ऊपर से नीचे दिए गए उदाहरणों के अनुसार शब्दों को रेखांकित कीजिए।)

उत्तर :
(क) डिजी लॉकर ग्छक्षा ष्ठा
(ख) संवाद यन्त्र
(ग) पी एम् किसान
(घ) शिक्षा
(ङ) निष्ठा
(च) माय्-गव्
(छ) राजमार्गः पीम
(ज) प्रौद्योगिकी
(झ) फ़ास्टॅग्
(ञ) यू. पी.आय्

अधोलिखितान् शब्दान् वर्गद्वये विभजत सङ्गणक – सम्बद्धाः असङ्गणकसम्बद्धाः च ।
(नीचे लिखे शब्दों को दो वर्गों में सङ्गणकसम्बंद्धि और दूसरा असङ्गणकसम्बंद्धित में विभाजित कीजिए।)

उत्तर :

अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा शुद्धं (✓) अशुद्धं (✗) वा इति चिह्नीकुरुत ।
(नीचे लिखे वाक्यों को पढ़कर सही या गलत का निशान लगाइए।)

(क) हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः एकः प्रकारः अस्ति।
उत्तर :
✗

(ख) वर्धित-वास्तविकतायाः उपयोगिता ऐतिहासिक घटनानां प्रत्यक्षानुभवाय अस्ति ।
उत्तर :
✓

(ग) डिजिटल – प्रक्षेपण – मानचित्रं भारतस्य विकासयात्रां प्रदर्शयति ।
उत्तर :
✓

(घ) फास्टॅग् इति राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य शीघ्रं संग्रहणं करोति ।
उत्तर :
✓

(ङ) डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन केवलम् आधार-पत्रं सुरक्षितुं शक्यते ।
उत्तर :
✗

(च) भारतस्य डिजिटल – परिवर्तनं केवलं शासने प्रभावं करोति, नागरिकजीवने न।
उत्तर :
✗

(छ) उमङ्ग्, माय्-गव्, जेम् इत्यादय: ई-शासन-मञ्चाः सन्ति ।
उत्तर :
✓

अव्यवस्थितान् वर्णान् शब्ददृष्ट्या व्यवस्थितरूपेण लिखत ।
(अव्यवस्थित वर्णों को शब्द के आधार पर व्यवस्थित कर लिखिए।)

उदाहरणम् – वेयवित्तीसमानशम् – वित्तीयसमावेशनम्
(क) कसङ्गम्ण – _______
(ख) कार्वसरः – _______
(ग) लय: विद्या – _______
(घ) जिकडिलॉर – _______
(ङ) शक्तसुम् – _______
उत्तर :
(क) सङ्गणकम्
(ग) विद्यालयः
(ख) सर्वकारः
(घ) डिजि-लॉकर
(ङ) सुशक्तम्

अधोलिखितं परिच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत |
(नीचे दिए गए परिच्छेद को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखिए।)

अद्यतने विज्ञानयुगे सर्वे मनुष्याः डिजिटल प्रौद्योगिक्याः प्रयोगं कुर्वन्ति । जनाः अन्तर्जालस्य, सचलदूरवाण्याः, सङ्गणकस्य च साहाय्येन शीघ्रं कार्याणि सम्पादयन्ति । विद्यार्थिनः अपि ई-अधिगम – प्रणालीं स्वीकृत्य ज्ञानं वर्धयन्ति ।
प्रश्ना:-
(क) अद्यतनं युगं कीदृशम् अस्ति ?
उत्तर :
अद्यतनं युगं विज्ञानयुगं अस्ति ।

(ख) मानवाः केषां साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ?
उत्तर :
मानवा: अन्तर्जालस्य, सचलदूरवाण्याः, सङ्गणकस्य च साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ।

(ग) ई-अधिगम-प्रणाल्याः प्रयोगं के कुर्वन्ति ?
उत्तर :
विद्यार्थिनः ई-अधिगम – प्रणाल्याः प्रयोगं कुर्वन्ति ।

NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Ruchira Chapter 6 गृहं शून्यं सुतां विना 

1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत भाषया लिखत
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर संस्कृत भाषा में लिखिए)

(क) दिष्ट्या का समागता?
उत्तराणि:
दिष्ट्या भगिनी समागता।

(ख) राकेशस्य कार्यालये का निश्चिता?
उत्तराणि:
राकेशस्य कार्यालये गोष्ठी निश्चिता।

(ग) राकेशः शालिनी कुत्र गन्तुं कथयति?
उत्तराणि:
राकेशः शालिनी चिकित्सिकां प्रति गन्तुं कथयति।

(घ) सायंकाले भ्राता कार्यालयात् आगत्य किं करोति?
उत्तराणि:
सायंकाले भ्राता कार्यालयात् आगत्य देवीस्तुतिम् करोति।

(ङ) राकेशः कस्याः तिरस्कारं करोति?
उत्तराणि:
राकेशः कन्यायाः तिरस्कारं करोति।

(च) शालिनी भ्रातरम् कां प्रतिज्ञा कर्तुं कथयति?
उत्तराणि:
शालिनी भ्रातरम् कन्यारक्षणार्थम् प्रतिज्ञां कर्तुं कथयति।

(छ) यत्र नार्यः न पूज्यन्ते तत्र किं भवति?
उत्तराणि:
यत्र नार्यः न पूज्यन्ते तत्र क्रिया अफला भवति।

2. अधोलिखितपदानां संस्कृतरूपं (तत्सम रूपं) लिखत –
(निम्नलिखित संस्कृत शब्दों के तत्सम रूप लिखिए)

(क) कोख – …………….
(ख) साथ – …………….
(ग) गोद – …………….
(घ) भाई – …………….
(ङ) कुआँ – …………….
(च) दूध – …………….
उत्तराणि:
शब्दाः – तत्सम शब्दाः
(क) कोख – कुक्षिः
(ख) साथ – सह
(ग) गोद – क्रोडः
(घ) भाई – भ्राता
(ङ) कुआँ – कूपः
(च) दूध – दुग्धः

3. उदाहरणमनुसृत्य कोष्ठकप्रदत्तेषु पदेषु तृतीयाविभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत
(उदाहरण के अनुसार कोष्ठक में दिए शब्दों की तृतीय विभक्ति रिक्त स्थान में भरिए)

(क) मात्रा सह पुत्री गच्छति (मातृ) ।
(ख) ……………. विना विद्या न लभ्यते (परिश्रम)
(ग) छात्रः ………….. लिखति (लेखनी)
(घ) सूरदासः ……….. अन्धः आसीत् (नेत्र)
(ङ) सः ………….. साकम् समयं यापयति। (मित्र)
उत्तराणि:
(क) मात्रा सह पुत्री गच्छति।
(ख) परिश्रमेण विना विद्या न लभ्यते।
(ग) छात्रः लेखन्या लिखति।।
(घ) सूरदासः नेत्राभ्यां अन्धः आसीत्।
(ङ) सः मित्रेण साकम् समयं यापयति।

4. ‘क’ स्तम्भे विशेषणपदं दत्तम् ‘ख’ स्तम्भे च विशेष्यपदम्। तयोर्मेलनम् कुरुत
(स्तंभ ‘क’ में विशेषण पद तथा ‘ख’ में विशेष्य पद दिए गए हैं। उनका उचित मिलान कीजिए)

‘क’ स्तम्भः – ‘ख’ स्तम्भः
(1) स्वस्था – (क) कृत्यम्
(2) महत्वपूर्णा – (ख) पुत्री
(3) जघन्यम् – (ग) वृत्तिः
(4) क्रीडन्ती – (घ) मनोदशा
(5) कुत्सिता – (ङ) गोष्ठी
उत्तराणि:
‘क’ स्तम्भः – ‘ख’ स्तम्भः
(1) स्वस्था – (घ) मनोदशा
(2) महत्वपूर्णा – (ङ) गोष्ठी
(3) जघन्यम् – (क) कृत्यम्
(4) क्रीडन्ती – (ख) पुत्री
(5) कुत्सिता – (ग) वृत्तिः

5. अधोलिखितानां पदानां विलोमपदं पाठात् चित्वा लिखत(निम्नलिखित पदों के विलोमशब्द पाठ से चुनकर लिखिए)

(क) श्वः
(ख) प्रसन्ना
(ग) वरिष्ठा
(घ) प्रशंसितम्
(ङ) प्रकाशः
(च) सफलाः
(छ) निरर्थकः
उत्तराणि:
(क) श्वः – ह्यः
(ख) प्रसन्ना – कुण्ठिता
(ग) वरिष्ठा – कनिष्ठा
(घ) प्रशंसितम् – गर्हितम्
(ङ) प्रकाशः – अन्धकारः
(च) सफलाः – अफलाः
(छ) निरर्थकः – सार्थकः

6. रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत –
(रेखांकित पदों के लिए प्रश्न निर्माण कीजिए)

(क) प्रसन्नतायाः विषयोऽयम्।
(ख) सर्वकारस्य घोषणा अस्ति।
(ग) अहम् स्वापराधं स्वीकरोमि।
(घ) समयात् पूर्वम् आया सं करोषि।
(ङ) अम्बिका क्रोडे उपविशति।
उत्तराणि:
(क) कस्याः विषयोऽयम्?
(ख) कस्य घोषणा अस्ति?
(ग) अहम् किम् स्वीकरोमि?
(घ) कस्मात् पूर्वम् आया सं करोषि?
(ङ) अम्बिका कुत्र उपविशति?

7. अधोलिखिते सन्धिविच्छेदे रिक्त स्थानानि पूरयत
(निम्न शब्दों की संधि विच्छेद करके रिक्त स्थान पूरे कीजिए)

यथा-
नोक्तवती = न + उक्तवती
सहसैव = सहसा + ………….
परामर्शानुसारम् = ……………. + अनुसारम्
वधार्हा = …………. + अर्हा
अधुनैव = अधुना + ………………
प्रवृत्तोऽपि = प्रवृत्तः + ……………
उत्तराणि:
नोक्तवती = न + उक्तवती
सहसैव = सहसा + एव
परामर्शानुसारम् = परामर्श + अनुसारम्
वधार्हा = वध + अर्हा
अधुनैव = अधुना + एव
प्रवृत्तोऽपि = प्रवृत्तः + अपि

निम्नलिखितं गद्यांशं पठित्वा निर्देशानुसारं प्रश्नान् उत्तरत –

(क) शालिनी-भ्राता एवं चिन्तयितुमपि कथं प्रभवति? शिशुः कन्याऽस्ति चेत् वधार्हा? जघन्यं कृत्यमिदम्। त्वम् विरोधं न कृतवती? सः तव शरीरे स्थितस्य शिशोः वधार्थं चिन्तयति, त्वम् तूष्णीम् तिष्ठसि? अधुनैव गृहं चल। नास्ति आवश्यकता लिङ्गपरीक्षणस्य। भ्राता यदा गृहम् आगमिष्यति, अहम् वार्ता करिष्ये।

I. एकपदेन उत्तरत

(i) वधार्हा का अस्ति?
उत्तराणि:
कन्या

(ii) गृहं कः आगमिष्यति?
उत्तराणि:
भ्राता

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत

(i) पितृगृहं का आगच्छति?
उत्तराणि:
पितृगृहं शालिनी आगच्छति।

(ii) माला कया सह गच्छति?
उत्तराणि:
माला शालिन्या सह गच्छति।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत

(i) ‘शिशोः इत्यत्र का विभक्तिः?
उत्तराणि:
षष्ठी

(ii) ‘भ्राता …………. कथं प्रभवति’ इत्यत्र कर्तृपदं किम्?
उत्तराणि:
भ्राता

(iii) ‘भ्राता यदा गृहम् आगमिष्यति’ इत्यत्र क्रियापदं किम्?
उत्तराणि:
आगमिष्यति

(iv) अधुनैव इत्यत्र कः सन्धिः ?
उत्तराणि:
वृद्धि

समुचितपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत येन कथनानां भावः स्पष्टो भवेत् –

(क) जघन्यं कृत्यम् इदम्।
भावः-इदं कार्यं …….. अस्ति।
उत्तराणि:
इदं कार्यं क्रूरम् अस्ति।

(ख) कन्या चेत् वधार्हा?
(i) कन्या आदरणीया अस्ति।
(ii) यदि कन्या, हन्तव्या सा।
उत्तराणि:
(ii) यदि कन्या, हन्तव्या सा।

अधोलिखित वाक्येषु स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत –

प्रश्नाः
(क) चिन्तायाः विषयः नास्ति।
उत्तराणि:
कस्याः विषयः नास्ति?

(ख) भ्राता भवानीस्तुतिं करोति।
उत्तराणि:
कः भवानीस्तुतिं करोति?

(ग) अम्बिका पितुः क्रोडे उपविशति।
उत्तराणि:
अम्बिका कस्य क्रोडे उपविशति?

(घ) माला चिकित्सिकां प्रति गच्छति।
उत्तराणि:
का चिकित्सिकां प्रति गच्छति?

(ङ) कार्यालये एका गोष्ठी निश्चिता।
उत्तराणि:
कुत्र एका गोष्ठी निश्चिता?

अधोलिखिते सन्दर्भे मंजूषातः पदानि चित्वारिक्तस्थानानि पूरयत –

राकेशः-भगिनि, …………. दिष्ट्या समागता। अद्य …………….. कार्यालये एका ……………. निश्चिता।
अद्यैव ……………. चिकित्सिकया सह ……………. समयः निर्धारितः। त्वं ……………. सह चिकित्सिकां प्रति …………..।
उत्तराणि:
राकेश-भगिनि, त्वम् दिष्ट्या समागता। अद्य मम कार्यालये एका गोष्ठी निश्चिता। अद्यैव मालायाः चिकित्सिकया सह मेलनस्य समयः निर्धारितः। त्वं मालया सह चिकित्सिकां प्रति गच्छ।

अधोलिखितानां शब्दानां वाक्येषु प्रयोगं कुरुत –

अतीव, गच्छ, उपविशति।
उत्तराणि:
(क) अद्य अतीव शीतम् अस्ति।
(ख) अधुना त्वं गृहं गच्छ।
(ग) गुरुः आसन्दिकायाम् उपविशति।

अधोलिखितानां शब्दानां समक्षे दत्तैरथैः सह मेलनं कुरुत –

शब्दाः – अथैः
जघन्यम् – प्रयासः
शिशुः – अंके
क्रोडे – क्रूरम्
आयासः – बालः
तदनन्तरम् – तत्पश्चात्
उत्तराणि:
शब्दाः – अथैः
जघन्यम् – क्रूरम्
शिशुः – बालः
क्रोडे – अंके
आयासः – प्रयासः
तदनन्तरम् – तत्पश्चात्

अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत –

यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः।
यत्रैताः न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः॥

I. एकपदेन उत्तरत

(क) यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते, तत्र के रमन्ते?
(i) मानवाः
(ii) दैत्याः
(iii) देवताः
(iv) पशवः
उत्तराणि:
(iii) देवताः

(ख) यत्र नार्यस्तु न पूज्यन्ते, तत्र का: अफलाः भवन्ति?
(i) क्रियाः
(ii) पानम्
(iii) भोजनम्
(iv) गमनम्
उत्तराणि:
(i) क्रियाः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत

(क) कुत्र क्रियाः अफलाः भवन्ति?
(ख) देवताः कुत्र रमन्ते?
उत्तराणि:
(क) यत्र नार्यः न पूज्यन्ते।
(ख) यत्र नार्यः पूज्यन्ते।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत –

(क) ‘यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते’ इत्यत्र क्रियापदं किम्?
(i) यत्र
(ii) नार्यः
(iii) तु
(iv) पूज्यन्ते
उत्तराणि:
(iv) पूज्यन्ते

(ख) ‘रमन्ते तत्र देवता’ इत्यत्र कर्तृपदं किम्?
(i) रमन्ते
(ii) तत्र
(iii) देवताः
(iv) मानवाः
उत्तराणि:
(iii) देवताः

(ग) ‘अफलाः’ इत्यत्र कः समासः?
(i) कर्मधारय
(ii) बहुव्रीहि
(iii) द्विगु
(iv) द्वन्द्व
उत्तराणि:
(ii) बहुव्रीहि

(घ) ‘यत्रैताः’ इत्यत्र कः सन्धिः ?
(i) वृद्धि
(ii) यण
(iii) दीर्घ
(iv) गुण
उत्तराणि:
(i) वृद्धि